De Luchtvaart en het Klimaat

Uitstoot CO2

De gevolgen van de opwarming van de aarde door klimaatverandering worden steeds duidelijker. Denk aan het smelten van de permafrost in onder andere Siberië waardoor huizen verzakken, het smelten van het poolijs waardoor de zeespiegel stijgt en met name lager gelegen gebieden regelmatig overstromen, de toenemende stormen en hittegolven.

Op een enkele (ex) president na is men het er nu wel over eens dat de opwarming gestopt of tenminste afgeremd moet worden. In het klimaatakkoord van Parijs in 2015 is afgesproken dat de opwarming niet meer dan anderhalve graad mag zijn. De VN-klimaattop in Glasgow eind 2021 steunt nog steeds dit voornemen en streeft onder andere naar het afbouwen van subsidies voor fossiele brandstoffen.

De luchtvaart draagt bij aan de opwarming door de uitstoot van CO2. En hoewel het misschien lijkt dat de 2% CO2 die de luchtvaart wereldwijd uitstoot wel meevalt, is dat niet het geval. Dus ook de luchtvaart moet veranderen om de klimaatdoelen te kunnen halen.

Wat kan de luchtvaart doen?

In oktober 2021 nam de IATA (International Air Transport Association) een belangrijk besluit: in 2050 moet de luchtvaart klimaatneutraal zijn. De CO2 uitstoot moet dan “netto nul” zijn. Dit betekent zo weinig mogelijk uitstoot en het verschil compenseren door bijvoorbeeld het planten van bomen. In Nederland heeft de luchtvaartsector een plan voor de kortere termijn gepresenteerd. Actieplan Slim en Duurzaam wil de CO2 uitstoot vanuit Nederland in 2030 met 35% verminderen naar het niveau van 2005. Het plan bevat 7 concrete stappen: het optimaliseren van vliegroutes, stimuleren van schonere vliegtuigen, gebruik van duurzame brandstof, invoeren van elektrische vliegtuigen, gebruik van de trein voor korte afstanden, emissieloze luchthavens en tenslotte streven naar een efficiënte reis van en naar het vliegveld.

Alternatieven

Dit zijn natuurlijk allemaal mooie plannen maar de realiteit van dit moment is dat er nog maar heel weinig echte alternatieven voor het vliegen op fossiele brandstof zijn.

Biobrandstof lijkt soelaas te bieden, maar het kweken van biomassa gaat weer ten koste van enorme stukken landbouwgrond die dan niet voor voedselproductie gebruikt kunnen worden. Een andere ontwikkeling is SAF. SAF staat voor Sustaineble Aviation Fuel. Zo kent KLM bijvoorbeeld het Corporate SAF Programma. Deze brandstof is duurzaam en leidt niet tot ontbossing en gaat niet ten koste van voedselproductie. Ook brandstof die gemaakt wordt van bijvoorbeeld CO2, valt hieronder: synthetische kerosine. Hoewel dit veel belovend klinkt is de praktijk weerbarstig. Tot nu toe maakt dit nog maar 0,5% uit van het totale brandstofgebruik. Volgens deskundigen zal het nog tenminste tot halverwege deze eeuw duren voordat er op grote schaal van deze brandstof gebruik gemaakt kan worden.

Elektriciteit en (groene) waterstof lijken de toekomst te hebben. De permanente aandacht voor de klimaatopwarming zorgt er nu wel voor dat de ontwikkelingen op deze gebieden steeds sneller gaan. Maar op dit moment is elektrisch vliegen alleen nog mogelijk in kleine vliegtuigen, en dan niet veel langer dan maximaal een uur. Het vliegen op waterstof lijkt nog ver weg. Hoewel Airbus in januari 2021 trots heeft aangekondigd dat het verwacht om in 2035 de eerste commerciële vlucht op waterstof uit te voeren.

Veelbelovende initiatieven

Ondanks het feit dat commerciële emissieloze vluchten nog ver weg lijken, wordt er momenteel op meerdere plaatsen hard gewerkt aan concrete alternatieven.

ZeroAvia heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de Royal Schiphol Group en de stichting Rotterdam The Hague Innovation Airport om in 2024 een emissievrije commerciële vlucht van Rotterdam naar Londen uit te voeren. Het gaat om een Dornier 228 voor 19 passagiers die geheel op waterstof vliegt. Ook British Airways gaat in zee met ZeroAvia. Het plan is om al in 2023 vluchten met 20 passagiers tot 500 mijl uit te kunnen voeren. In 2027 moet dat zelfs met 100 passagiers mogelijk zijn.

De Delftse start-up Venturi Aviation wil vanaf 2030 een volledig elektrisch aangedreven vliegtuig voor 44 passagiers leveren: de Echelon 1. Het bedrijf zet in op de snelle groei van de batterijtechnologie. Uitgegaan wordt van verwisselbare accu’s, zodat zodra er lichtere accu’s beschikbaar komen, er gewisseld kan worden. In eerste instantie wordt gedacht aan afstanden van 550 kilometer.

DHL heeft 12 elektrische vliegtuigen besteld van het nog te bouwen type Alice bij Eviation in Seattle. Het betreft een klein toestel met een actieradius van ongeveer 800 kilometer, dat in staat is om 1200 kilo vracht mee te nemen. Verwacht wordt dat vanaf 2024 de eerste vluchten zullen plaatsvinden.

United Airlines heeft bij Urban Air Mobility Archer tweehonderd elektrische Vertical Take-off and Landing (eVTOL)-toestellen besteld. Het gaat om luchttaxi’s voor vier passagiers en een piloot, speciaal ontworpen voor het vervoer rond de grote steden. De eerste vluchten worden al in 2024 verwacht.

Hoewel er dus mooie voornemens liggen, en er hard  gewerkt wordt aan niet-fossiele energie zal er echter voorlopig fossiel gevlogen worden. In afwachting van praktische alternatieven gaat de ontwikkeling van zuinigere, stillere en minder vervuilende verbrandingsmotoren gewoon door.

Conclusie

De luchtvaart en het klimaat staan op gespannen voet met elkaar. De opwarming van de aarde is een grote bedreiging, de luchtvaart willen we niet missen. Helaas draagt de luchtvaart bij aan die bedreiging. De kunst is nu om een compromis te vinden dat het klimaat niet verder aantast, en ons in staat stelt toch nog te vliegen. De huidige oplossingen zijn er op gericht om zo veel mogelijk te kunnen blijven vliegen, maar dan met minder of geen uitstoot. Voor de korte termijn is dat echter niet voldoende. Voor een compromis dat klimaat en luchtvaart spaart is een gedragsverandering nodig. Niet stoppen met vliegen, maar wel minder. Niet meer vijf keer per jaar op vakantie naar een warm land, geen stedentripjes naar plaatsen waar je eigenlijk toch niets te zoeken hebt. Maar dat zal lastig zijn, want zoals al eerder gezegd: het menselijk gedrag is moeilijk te veranderen.